Que pasa co seguro de vida nunha herdanza con varios beneficiarios?

Cando alguén falece, que existan varios beneficiarios designados no seu seguro de vida pode xerar moitas dúbidas: como se reparte o capital asegurado? Forma parte da herdanza? Que ocorre se non hai beneficiario concreto?

En Galicia, é fundamental entender o funcionamento, a normativa aplicable e as implicacións fiscais para evitar conflitos e garantir que os desexos do asegurado se cumpran sen sorpresas.

Por iso, convén revisar a póliza, actualizar os beneficiarios e coñecer ben os dereitos de cada un. Ademais de estar informado, animámosche a que tamén compares seguros de vida para asegurarte de que a túa cobertura e designacións se axustan á túa situación actual e, ao mesmo tempo, optimizar custos.

Seguro de vida nas herdanzas: como funciona?

En primeiro lugar, convén comprender que é un seguro de vida e por que non sempre se considera un ben máis da herdanza.

Importancia dun seguro de vida na herdanza

Un seguro de vida é un contrato no que unha aseguradora comprométese a aboar unha suma aos beneficiarios designados cando faleza a persoa asegurada. A particularidade clave é que esa suma nunca formou parte do patrimonio do falecido, polo que xuridicamente non se integra, en principio, na masa hereditaria que se reparte entre os herdeiros.

Isto significa que, cando hai beneficiarios correctamente designados, eles perciben directamente a indemnización sen pasar polo reparto habitual da herdanza. Por iso, coñecer esta diferenza permite que os beneficiarios actúen con seguridade e eviten reclamar o que non lles corresponde.
O carácter independente do seguro de vida respecto á herdanza convérteo nun instrumento idóneo de protección familiar: permite asegurar un capital para persoas concretas sen depender dos trámites sucesorios tradicionais.

Diferencia entre beneficiarios designados e herdeiros legais no seguro de vida

Beneficiarios designados: Son as persoas ou entidades que o asegurado indicou expresamente na póliza como destinatarios do capital asegurado. Poden ser fillos, cónyuxe, amigos, entidades benéficas, etc. Non é necesario que sexan herdeiros legais.
Herdeiros legais: Son aqueles que teñen dereito por lei a recibir a herdanza se non hai testamento ou este non o regula. Están regulados polo Código Civil.

Por tanto, pode darse o caso de que un beneficiario do seguro de vida non sexa herdeiro, e viceversa. Isto ten efectos prácticos: por exemplo, un herdeiro que non foi designado como beneficiario non ten por que cobrar a indemnización do seguro. Segundo a lei, o artigo 84 da Lei 50/1980, de 8 de outubro, de Contrato de Seguro (LCS), regula a designación de beneficiarios.

En definitiva: é imprescindible que o asegurado revise con frecuencia quen figura como beneficiario na póliza e que isto quede correctamente documentado, para que a súa vontade sexa eficaz e non quede en suspenso. Ademais, convén compara seguros de vida para garantir que a túa cobertura e beneficiarios se adaptan á túa situación familiar en Galicia.

Como se distribúe segundo a póliza?

Cando hai varios beneficiarios nomeados, o reparto do capital asegurado realizarase conforme o que diga a póliza. Algunhas claves:

Se a póliza di “a partes iguais”, o reparto debe facerse equitativamente entre os beneficiarios.
Se se establecen porcentaxes concretos (por exemplo, 50 % a A, 30 % a B, 20 % a C) aplicarase o pactado.
Se non se designa beneficiario ou non hai regra clara, a LCS establece que o capital entra no patrimonio do tomador e intégrase na herdanza. Artigo 84.3 LCS.

Exemplo:

Beneficiarios designados	Porcentaxe do capital asegurado	Comentario
2 fillos	50 % cada un	Reparto equitativo
Cónyuxe + 1 fillo	60 % ao cónyuxe, 40 % ao fillo	Distribución segundo a vontade do tomador
3 irmáns	33,33 % cada un	División igualitaria
1 fillo + 2 sobriños	70 % ao fillo, 15 % a cada sobriño	Proporción específica establecida na póliza

Unha boa práctica é que o asegurado garde a versión máis recente do documento da póliza, con beneficiarios e porcentaxes claramente indicados. Informar aos beneficiarios destas condicións evita sorpresas posteriores.

Conflictos comúns entre beneficiarios e como resolvelos

Algúns dos problemas máis frecuentes cando hai varios beneficiarios:

A póliza non está actualizada e aparecen persoas que xa non deberían figurar.
Un beneficiario designado falece antes que o asegurado e a póliza non indica que ocorre.
Confusión entre beneficiarios e herdeiros, intentando que os herdeiros reclamen o que non lles corresponde.
Falta de comunicación: os beneficiarios non saben que foron designados e xorde sorpresa ao falecemento.

Como evitalos ou resolvelos?:

Revisar a póliza periodicamente (por exemplo, tras cambios na familia: nacemento, divorcio, falecemento…).
Manter conversación clara cos beneficiarios sobre que se fixo e por que.
Se xorden discrepancias, considerar mediación ou asesoramento legal para interpretar o artigo 86 LCS (reparto entre varios beneficiarios) ou o artigo 84 LCS (casos sen beneficiario concreto).
Indicar claramente os porcentaxes ou sinalar a frase “a favor dos meus fillos por partes iguais”, que ofrece maior seguridade.

Implicacións fiscais e legais do seguro de vida nas herdanzas

En Galicia, os principais instrumentos que regulan este ámbito son:

Lei 50/1980, de 8 de outubro, de Contrato de Seguro (LCS).
Lei 20/2005, de 14 de novembro, de creación do Rexistro de Contratos de Seguro de Cobertura de Falecemento.
Lei 29/1987, de 18 de decembro, do Imposto sobre Sucesións e Doazóns (ISD), que inclúe como feito impoñible, entre outros, a percepción de cantidades por beneficiarios de seguros de vida.

Estas normas establecen obrigas para o tomador, asegurado, aseguradora e beneficiarios. Por exemplo, a LCS regula a designación de beneficiarios: “A designación do beneficiario pode facerse na póliza, en declaración escrita posterior ao asegurador ou en testamento” (art. 84.2 LCS).

Tributación do seguro de vida para os beneficiarios

Aínda que o seguro de vida non forme parte da herdanza (cando hai beneficiarios válidamente designados), está suxeito ao ISD. Isto implica:

O importe percibido polo beneficiario considérase unha adquisición “a título lucrativo”.
Existe unha redución estatal de 9.195,49 € para seguros de vida cando beneficiario e tomador están dentro do grupo I ou II (cónyuxe, descendentes, ascendentes).
A base impoñible, tipos impositivos e reducións dependen da Comunidade Autónoma, pois o imposto está cedido á Xunta de Galicia.

Exemplo aproximado para Galicia:

Comunidade Autónoma	Redución típica (grupo I/II)	Tipo aproximado para outros beneficiarios
Galicia	Altas, en moitos casos 0 %	Entre 7 % e 34 % segundo a cuantía

Nota: os datos poden variar con actualizacións, polo que é recomendable consultar a normativa vixente na comunidade.

Documentación necesaria e prazos

Para que os beneficiarios poidan cobrar a indemnización e cumprir obrigas fiscais deben achegar:

Certificado de defunción do asegurado.
Documento de identidade do beneficiario.
Póliza do seguro ou referencia da mesma.
Documento bancario para o ingreso.
Declaración do ISD (modelo autonómico) se procede.
No seu caso, aceptación ou renuncia da herdanza (non é necesario aceptar a herdanza para cobrar o seguro).

O prazo para presentar a autoliquidación do ISD é de seis meses desde a data do falecemento, aínda que pode solicitarse prórroga.

Situacións especiais en seguros de vida con beneficiarios menores ou incapacitados

Cando un ou varios beneficiarios son menores ou carecen de plena capacidade legal, o capital recibido xestionase a través do seu representante legal (titor ou curador).
Recoméndase que o asegurado, na póliza, estableza instrucións sobre que facer co importe (por exemplo: “depositar ata os 25 anos”).
Exemplo práctico: Ana contrata un seguro de vida e designa beneficiarios aos seus dous fillos, X (8 anos) e Y (12 anos), ao 50 % cada un. Ao falecer Ana, a aseguradora aboa o capital a un fondo a nome dos menores, e o titor legal xestiona os fondos ata que ambos alcancen a maioría de idade.

Que ocorre se un beneficiario designado falece antes que o asegurado?

Se un beneficiario falece antes que o asegurado, dependerá do que indique a póliza:
- Se a póliza di “os meus irmáns A e B ao 50 % cada un” e A falece antes, a parte de A pode pasar a B (salvo pacto en contrario).
- Se a póliza non regula, a parte do beneficiario falecido podería integrarse na herdanza do asegurado.
Exemplo práctico: Luis contrata unha póliza e designa beneficiarios á súa irmá Marta (50 %) e ao seu sobriño Juan (50 %). Marta falece seis meses antes que Luis. Se a póliza non contempla que facer, a parte de Marta podería pasar a Juan ou á herdanza de Marta segundo estableza a póliza ou a interpretación legal.

Como modificar beneficiarios antes do falecemento do tomador?

O tomador pode cambiar beneficiarios en calquera momento comunicándoo á aseguradora. Segundo o artigo 84.1 LCS, a designación pode revogarse.
Recoméndase conservar xustificantes do cambio e informar aos beneficiarios.
Ademais, convén comprobar que a póliza está inscrita no Rexistro de Contratos de Seguro de Cobertura de Falecemento, para garantir a correcta actuación da aseguradora.

Consellos para xestionar un seguro de vida con varios beneficiarios

Revisar o seguro cada 2-3 anos ou tras acontecementos familiares relevantes (nacemento de fillos, matrimonio, divorcio, falecemento…).
Comprobar que os beneficiarios designados e os seus porcentaxes están actualizados e refleten a túa vontade actual.
Gardar unha copia actualizada da póliza, cos nomes e porcentaxes dos beneficiarios.
Informar ao menos un beneficiario de onde atopar o contrato e que facer en caso de falecemento.
Deixar unha folla indicando “Póliza de seguro de vida: Compañía X, nº 00000, beneficiarios: …” para localizala rapidamente.
Un avogado con experiencia en seguros e herdanzas pode axudar a interpretar a póliza, revisar cláusulas conflictivas e anticipar escenarios.
Un asesor fiscal coñece a normativa galega do ISD, as reducións aplicables e pode asesorar sobre trámites.
Ademais de ter os aspectos legais en orde, suxerimos comparar seguros de vida para asegurarte de que a cobertura, os beneficiarios e os porcentaxes están alineados coa túa realidade familiar en Galicia.

Preguntas frecuentes (FAQ)

O seguro de vida sempre se integra na herdanza do falecido?
Non. Sempre que haxa beneficiarios válidamente designados, o seguro de vida non forma parte do patrimonio do asegurado e non se reparte como a herdanza convencional.
Só se integrará na herdanza se non hai beneficiario ou se non existen regras para a súa determinación ao momento do falecemento (art. 84.3 LCS).

Poderei cobrar o seguro de vida aínda que renuncie á herdanza?
Si. Se es beneficiario designado na póliza, podes percibir a indemnización do seguro de vida sen aceptar a herdanza do asegurado.

Que ocorre se un beneficiario designado falece antes que o asegurado?
Depende do que diga a póliza. A parte non adquirida “acrece” aos demais beneficiarios, ou, se non está regulado, integrase na herdanza.

Conclusión

Xestionar un seguro de vida con varios beneficiarios require planificación, documentación clara e coñecemento legal e fiscal. O seguro de vida non actúa como a herdanza tradicional, pero ten grande influencia sobre os dereitos dos beneficiarios e a herdanza en Galicia.

Por iso, é fundamental que o asegurado revise a póliza, comunique as decisións e manteña actualizada a designación de beneficiarios. Para a túa tranquilidade e a protección dos teus seres queridos, non só é importante coñecer os aspectos legais, senón tamén comparar seguros de vida e garantir que a cobertura e os beneficiarios se adaptan á túa realidade familiar galega.